Την Ετήσια Έκθεση για το έτος 2025 παρέδωσε την Πέμπτη, 26 Μαρτίου 2026, στον Πρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη, ο Συνήγορος του Πολίτη Ανδρέας Ποττάκης.
Το 2025 αποτέλεσε έτος-ρεκόρ στην αύξηση των αναφορών που υποβλήθηκαν στην Ανεξάρτητη Αρχή. Για πρώτη χρονιά από τη σύσταση της Αρχής, το 2025 ξεπεράστηκε το φράγμα των 20.000 αναφορών. Ένδειξη των οξύτατων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν πολίτες, κάτοικοι της χώρας και νομικά πρόσωπα σε ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών, επαγγελματικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Και απόδειξη της σταθερής εμπιστοσύνης που έχουν στις διαμεσολαβητικές και ελεγκτικές, εξωδικαστικές παρεμβάσεις του Συνηγόρου του Πολίτη για την αποκατάσταση της νομιμότητας, την ενίσχυση της διαφάνειας, την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως αυτά κατοχυρώνονται από το Σύνταγμα, το Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε., την ΕΣΔΑ, τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας.
Η Ετήσια Έκθεση 2025 του Συνηγόρου του Πολίτη δεν κάνει απλώς μια γενική αναφορά στους δήμους, αλλά τους εντάσσει ξεκάθαρα μέσα στον πυρήνα των προβλημάτων κακοδιοίκησης που αντιμετωπίζουν οι πολίτες στην καθημερινότητά τους. Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι οι δήμοι παραμένουν ο πιο άμεσος φορέας επαφής του πολίτη με το κράτος, αλλά ακριβώς γι’ αυτό οι αδυναμίες τους γίνονται πιο ορατές, πιο πιεστικές και πιο επιβαρυντικές.
Η ίδια η έκθεση επισημαίνει ότι μέσα στο 2025 αναδείχθηκαν ειδικά ζητήματα τοπικής αυτοδιοίκησης, όπως η βεβαίωση και είσπραξη προστίμων του ΚΟΚ, οι οφειλές από εισφορά σε γη και χρήμα, η συντήρηση και πιστοποίηση των παιδικών χαρών, αλλά και η υποστήριξη ευάλωτων ομάδων πληθυσμού. Άρα, ο Συνήγορος δεν αντιμετωπίζει τους δήμους ως ένα δευτερεύον κεφάλαιο της διοίκησης, αλλά ως ένα κρίσιμο πεδίο όπου συμπυκνώνονται προβλήματα νομιμότητας, καθυστερήσεων, ελλιπούς οργάνωσης και ανεπαρκούς κοινωνικής μέριμνας.
Στα στατιστικά της έκθεσης, η αυτοδιοίκηση εμφανίζει υψηλό ποσοστό κακοδιοίκησης. Συγκεκριμένα, οι ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού συγκεντρώνουν το 27% στην κατανομή αναφορών ανά κατηγορία φορέων. Ακόμη πιο σημαντικό όμως είναι ότι, από τις υποθέσεις τοπικής αυτοδιοίκησης, το 92% αφορά τους δήμους και μόλις το 8% τις περιφέρειες. Ο ίδιος ο Συνήγορος εξηγεί ότι αυτό συμβαίνει επειδή οι αποφάσεις των δήμων επηρεάζουν αμεσότερα τον πολίτη, σε ζητήματα όπως η ύδρευση, τα τοπικά έργα, η αστική κατάσταση και γενικά η καθημερινή διοικητική εξυπηρέτηση. Με απλά λόγια, εκεί όπου ο πολίτης “συναντά” περισσότερο το κράτος, εκεί φαίνονται και πιο έντονα οι αδυναμίες του.
Ένα από τα βασικά σημεία που φωτίζει η έκθεση είναι η επιδείνωση των προβλημάτων στο αστικό και φυσικό περιβάλλον. Ο Συνήγορος σημειώνει σημαντική αύξηση αναφορών για την ποιότητα του αστικού χώρου, τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, την υποβάθμιση του δημόσιου χώρου, την κατάσταση των δημοσίων υποδομών, καθώς και την αυθαίρετη δόμηση και την παράνομη κατάληψη κοινόχρηστων χώρων, αιγιαλού και παραλίας. Συνδέει αυτή την εικόνα με χρόνιες ελλείψεις στον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, αλλά και με θεσμική ανοχή, ιδίως λόγω των συνεχών παρατάσεων στη ρύθμιση αυθαιρέτων. Αυτή είναι μια πολύ βαριά παρατήρηση: ουσιαστικά λέει ότι σε αρκετές περιπτώσεις το πρόβλημα δεν είναι μόνο διαχειριστικό, αλλά και συστημικό.
Η εικόνα αυτή φαίνεται και στα θεματικά πεδία των αναφορών. Οι περισσότερες αναφορές εξακολουθούν να αφορούν την κοινωνική ασφάλιση, όμως πολύ ψηλά βρίσκονται και πεδία που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τους δήμους: υπηρεσίες κοινής ωφέλειας όπως ενέργεια, ύδρευση και αποχέτευση, οικοδομική δραστηριότητα, πολεοδομικός σχεδιασμός και αυθαίρετα, χωροθέτηση και αδειοδότηση εγκαταστάσεων, κοινωνική πρόνοια, ακόμη και ζητήματα διαχείρισης κυκλοφορίας. Η έκθεση μιλά επίσης για σημαντική αύξηση άνω του 30% στις αναφορές που αφορούν το αστικό και φυσικό περιβάλλον, κάτι που δείχνει ότι τα ζητήματα τοπικής διοίκησης έχουν οξυνθεί αισθητά.
Ξεχωριστό κεφάλαιο αφιερώνεται στη βεβαίωση προστίμων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας από τις δημοτικές υπηρεσίες. Η έκθεση κάνει ειδική μνεία στο πρόβλημα της εκτίμησης της αποσβεστικής προθεσμίας για τη βεβαίωση των οφειλών από πρόστιμα ΚΟΚ. Αυτό δείχνει ότι οι δήμοι δεν αντιμετωπίζουν μόνο πρακτικά προβλήματα είσπραξης, αλλά και ζητήματα ορθής εφαρμογής της νομοθεσίας, με συνέπειες τόσο για τα οικονομικά τους όσο και για τη νομιμότητα των πράξεών τους.
Εξίσου σοβαρό είναι το κεφάλαιο για τις καθυστερήσεις στη βεβαίωση και είσπραξη οφειλών από εισφορά σε γη και χρήμα. Εκεί ο Συνήγορος αναφέρει ότι εξέτασε σημαντικό αριθμό αναφορών για καθυστερημένη επιβολή, βεβαίωση και είσπραξη σχετικών εισφορών στο πλαίσιο πράξεων εφαρμογής σχεδίων πόλης. Οι αναφορές, όπως καταγράφεται, ανέδειξαν δομικές δυσχέρειες στη διαχείριση αυτών των αξιώσεων από τους ΟΤΑ, ιδιαίτερα όταν οι δήμοι αναζητούν τις οφειλές πολλά χρόνια μετά την κύρωση των πράξεων εφαρμογής. Αυτό είναι κομβικό: η έκθεση υπονοεί όχι απλώς αργές διαδικασίες, αλλά διοικητική δυσλειτουργία που μπορεί να παράγει ανασφάλεια δικαίου για τους πολίτες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το θέμα των παιδικών χαρών. Η έκθεση αφιερώνει ολόκληρη ενότητα στα προβλήματα υποδομών, συντήρησης και πιστοποίησης. Το γεγονός ότι αναδεικνύεται ως αυτοτελές κεφάλαιο δείχνει ότι ο Συνήγορος θεωρεί πως εδώ υπάρχει ένα πεδίο σοβαρής ευθύνης των δήμων, με άμεσες συνέπειες στην ασφάλεια των παιδιών και στη λειτουργικότητα των δημόσιων χώρων. Η αναφορά αυτή δεν είναι δευτερεύουσα: αφορά την ικανότητα των δήμων να συντηρούν βασικές κοινωνικές υποδομές με όρους ασφάλειας και νομιμότητας.
Στο κοινωνικό πεδίο, η έκθεση περιλαμβάνει ενότητα για την υποστήριξη της δημόσιας διοίκησης και των ΟΤΑ υπέρ ευάλωτων ομάδων πληθυσμού. Εκεί εντάσσεται τόσο ο νέος οδηγός για δημοσίους υπαλλήλους στην εξυπηρέτηση ευάλωτων ομάδων όσο και το θέμα των μειώσεων ή απαλλαγών από δημοτικούς φόρους και τέλη. Ο Συνήγορος υπενθυμίζει ότι τα δημοτικά συμβούλια μπορούν με απόφασή τους να μειώνουν έως 50% ή και να απαλλάσσουν πλήρως από δημοτικούς φόρους και τέλη απόρους, ΑμεΑ, πολύτεκνους, τρίτεκνους, μονογονεϊκές οικογένειες, μακροχρόνια ανέργους και δικαιούχους του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις. Αυτό δείχνει ότι η έκθεση δεν βλέπει τους δήμους μόνο ως φορείς προβλημάτων, αλλά και ως φορείς κοινωνικής παρέμβασης που πολλές φορές δεν αξιοποιούν επαρκώς τα διαθέσιμα εργαλεία.
Άλλο σημαντικό σημείο είναι ότι ο Συνήγορος εκτιμά πως η βελτίωση των υπηρεσιών δεν είναι μόνο θέμα νόμων, αλλά και διοικητικής ικανότητας. Γι’ αυτό η έκθεση αναφέρεται ρητά στην έκδοση οδηγού για την εξυπηρέτηση ευάλωτων ομάδων, με στόχο την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας του Δημοσίου και της αυτοδιοίκησης. Με αυτόν τον τρόπο περνάει ένα σαφές μήνυμα: οι δήμοι χρειάζονται όχι μόνο περισσότερες αρμοδιότητες ή χρηματοδότηση, αλλά και καλύτερη οργάνωση, καθαρότερες διαδικασίες, κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό και διοικητική κουλτούρα πιο φιλική προς τον πολίτη.
Το γενικότερο στατιστικό πλαίσιο της έκθεσης ενισχύει αυτή την εικόνα. Το 2025 ήταν χρονιά-ρεκόρ, με 20.520 αναφορές προς τον Συνήγορο, δηλαδή ιστορικό υψηλό. Από τις αναφορές που διεκπεραιώθηκαν, το 56% ήταν εντός αρμοδιότητας του Συνηγόρου, και από αυτές το 60% κρίθηκαν βάσιμες, δηλαδή διαπιστώθηκε πρόβλημα κακοδιοίκησης. Στις υποθέσεις όπου διαπιστώθηκε κακοδιοίκηση, το 68% επιλύθηκε με ενέργειες της Αρχής, το 11% λύθηκε χωρίς παρέμβασή της και περίπου το 20%-21% δεν κατέστη δυνατό να επιλυθεί λόγω άρνησης της διοίκησης, οργανωτικών δυσλειτουργιών ή νομοθετικών κενών. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι πραγματικό, μετρήσιμο και επαναλαμβανόμενο.
Η έκθεση συμπυκνώνει ουσιαστικά το εξής: οι δήμοι είναι ο πιο κοντινός θεσμός στον πολίτη, αλλά συχνά δεν διαθέτουν την απαιτούμενη διοικητική επάρκεια για να ανταποκριθούν σωστά στις ευθύνες τους. Τα προβλήματα εμφανίζονται σε οικονομικές απαιτήσεις, πρόστιμα, υποδομές, δημόσιο χώρο, κοινωνική πολιτική και προστασία ευάλωτων ομάδων. Άρα, το κεντρικό μήνυμα δεν είναι απλώς ότι “υπάρχουν παράπονα για τους δήμους”, αλλά ότι η τοπική αυτοδιοίκηση χρειάζεται σοβαρή ενίσχυση σε οργάνωση, νομιμότητα, ταχύτητα, τεχνική επάρκεια και κοινωνική αποτελεσματικότητα.
