Το ζήτημα της ισότητας των φύλων καταλαμβάνει σημαντικό χώρο στην ατζέντα της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 2014. Εκ πρώτης όψεως ίσως αυτό φανεί ασυνήθιστο, κυρίως εξαιτίας μιας διάχυτης άγνοιας γύρω από τη σημασία της ισότητας.
Το γεγονός είναι ένα: η ανισότητα κοστίζει. Κοστίζει οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά. Όμως η άγνοια του γεγονότος αυτού έχει γερά θεμέλια. Στη Δύση της ανάπτυξης και της ευημερίας των περασμένων δεκαετιών, η ισότητα των φύλων αναγνωρίστηκε ως θεμελιώδες δικαίωμα επί της αρχής. Όμως, στην πράξη, το αίτημα αντιμετωπίστηκε από τα κέντρα λήψης αποφάσεων με συγκατάβαση, ως «ακόμη μία υποχρέωση» και, σε δύσκολες οικονομικές συγκυρίες, ίσως ως «πολυτέλεια». Πόση αλήθεια όμως υπάρχει σε έναν τέτοιο ισχυρισμό;
Η παγκόσμια δημοσιοοικονομική κρίση έφερε μπροστά μας μια εξίσωση απλή, αλλά όχι ακόμα πλήρως κατανοητή στην «κορυφή» των αποφάσεων αλλά και στην κοινωνική βάση: περισσότερες γυναίκες στην απασχόληση ισούται με μεγαλύτερο κατά κεφαλή εισόδημα. Κατά τον ΟΟΣΑ, από το 1995 έως σήμερα, το ήμισυ της αύξησης του ρυθμού απασχόλησης στην Ευρώπη και το 1/4 της οικονομικής ανάπτυξης οφείλονται στη μείωση του χάσματος μεταξύ ανδρικής και γυναίκας απασχόλησης. Στην Ιαπωνία, η αύξηση των γυναικών στο εργατικό δυναμικό μετρίασε την αναπτυξιακή στασιμότητα και προφύλαξε την οικονομία από βαθύτερη κρίση. Στη Λατινική Αμερική, οι εργαζόμενες γυναίκες βοήθησαν να μειωθεί η φτώχεια για οικογένειες με δύο γονείς, από το 40% στο 26%, το 2007.
Με άλλα λόγια, η ανισότητα πρόσβασης στην αγορά εργασίας έχει απτό κόστος ευκαιρίας. Το ΔΝΤ υπολογίζει ότι σε παγκόσμιο επίπεδο εργάζεται μόλις το μισό ενεργό εργατικό δυναμικό γένους θηλυκού. Αυτό συνεπάγεται χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη έως και κατά 27% του ΑΕΠ. Για παράδειγμα, εάν οι γυναίκες της Ευρώπης απασχολούνταν στο χώρο της ψηφιακής οικονομίας εξίσου με τους άνδρες, το Ευρωπαϊκό ΑΕΠ θα αυξανόταν ετησίως κατά 9 δις ευρώ ή 1,3 φορές το ΑΕΠ της Μάλτας.
Μικρό μερίδιο γυναικών στην απασχόληση, σημαίνει μειωμένη οικονομική ανεξαρτησία, και περιορισμένη συμμετοχή στην κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών. Η σημασία αυτής της παρατήρησης αναδεικνύεται αν σκεφτούμε ότι οι γυναίκες σήμερα ελέγχουν περίπου 20 τρις δολάρια της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης παγκοσμίως. Εάν πραγματικά πιστεύουμε ότι το ήμισυ του πληθυσμού είναι ένα «εξειδικευμένο κοινό», πρέπει μάλλον να επανεξετάσουμε τις αντιλήψεις μας περί επιχειρηματικότητας.
Ακόμα μεγαλύτερη «συγκαταβατικότητα λόγω άγνοιας» ανακαλύπτουμε στα οικονομικά, πολιτικά και επιστημονικά κέντρα λήψης αποφάσεων. Οι αριθμοί μιλάνε από μόνοι τους. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η συμμετοχή των γυναικών στην ηγεσία των επιχειρήσεων, συνδέεται με αυξημένη κερδοφορία, μακροπρόθεσμη στοχοθεσία και μεγαλύτερες επενδύσεις σε ανθρώπινους πόρους. Εταιρείες με διοικητικά συμβούλια που αποτελούνται τουλάχιστον κατά το 1/3 από γυναίκες, δείχνουν κέρδη αυξημένα κατά 42%. Στους δε μετόχους, φθάνουν μερίσματα αυξημένα κατά 53%. Παρόλα αυτά, μόνον ένα 11% των γυναικών συμμετέχει στα διοικητικά συμβούλια των εταιριών, ενώ λιγότερο από το 3% διευθύνονται από γυναίκες. Εύκολα προκύπτει το συμπέρασμα ότι η ανισότητα των φύλων συνεπάγεται μειωμένη κερδοφορία.
Στα βασικά όργανα λήψης αποφάσεων των οικονομικών θεσμών, μόνον το 17% των στελεχών είναι γυναίκες. Στα πεδία της γνώσης και της επιστήμης, οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν μόνο το 1/3 των ερευνητών στην Ευρώπη, το 1/5 των τακτικών καθηγητών πανεπιστημίου και το 1/7 των επικεφαλής ιδρυμάτων ανώτερης εκπαίδευσης. Και αυτό παρά το γεγονός ότι η μόρφωση των γυναικών είναι ένα κόστος που ήδη έχουμε αναλάβει. Σχεδόν σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες οι γυναίκες έχουν υψηλότερο μέσο μορφωτικό επίπεδο από τους άνδρες, με το 50% να διαθέτει πτυχίο πανεπιστημίου. Με άλλα λόγια, η ανισότητα είναι καθαρή σπατάλη ανθρώπινων πόρων.
Παρά το κόστος της ανισότητας των φύλων, η κρίση έως τώρα δεν έχει μετατραπεί σε ευκαιρία. Ο γυναικείος πληθυσμός του Ευρωπαϊκού Νότου συνεχίζει να πλήττεται δυσανάλογα από την ύφεση. Τα ποσοστά απασχόλησης και συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας παραμένουν σταθερά χαμηλότερα από εκείνα των ανδρών. Με βάση τους δείκτες του 2012, όπως καταγράφονται στο Κοινό Πλαίσιο Αξιολόγησης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», το ποσοστό απασχόλησης για τις γυναίκες ήταν μόνο 62,4%, ενώ για τους άνδρες ήταν 74,6%. Ιδιαίτερα υψηλά είναι τα ποσοστά των μακροχρόνια ανέργων γυναικών, μιας ομάδας που δύσκολα επανεντάσσεται στην αγορά εργασίας.
Η άνεργη γυναίκα φαίνεται και πάλι ως η καλύτερη υποψήφια για να επωμιστεί εξ’ολοκλήρου τη φροντίδα του σπιτιού, της ευρύτερης οικογένειας και των μελών που χρήζουν ειδικής υποστήριξης. Αναθεωρείται μονομερώς το κοινωνικό συμβόλαιο και ζητάμε από τη γυναίκα την επιστροφή στη «φυσική» για το φύλο της κατάσταση μη αμειβόμενης και ηθικά μη αναγνωρισμένης εργασίας. Αυτός ο «αναγκαστικός αλτρουισμός» καθηλώνει όμως τη γυναίκα σε έναν ρόλο χωρίς προοπτική. Γιατί ποιο μπορεί να είναι το μέλλον μιας γυναίκας που δεν συμμετέχει στην κοινωνία της γνώσης; Πώς θα επιβιώσει όταν ο επιστημονικός και τεχνολογικός αλφαβητισμός αποτελούν αυτονόητη προϋπόθεση για να λειτουργήσει ως πολίτης, ως γονέας, ως ασθενής, ως ψηφοφόρος, ως κοινωνικό ον;
Αν υπάρχει κάποιο στοιχείο «πολυτέλειας» στην ισότητα των φύλων είναι η αντιμετώπισή της ως «αξίας» ανεφάρμοστης όμως στην πράξη. Δεν μπορεί η ισότητα των φύλων να αντιμετωπίζεται «αφ’ υψηλού», μπροστά στο τεράστιο κοινωνικό κόστος που επιφέρει το έλλειμμά της.
Στη Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων του ελληνικού Υπουργείου Εσωτερικών σχεδιάζουμε και εφαρμόζουμε μια σύγχρονη πολιτική ισότητας, με σαφή αναπτυξιακή διάσταση. Πιστεύουμε ότι η βελτίωση της γυναικείας απασχόλησης, η καταπολέμηση της γυναικείας φτώχειας και της απομόνωσης, η αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακή βίας και άλλων φαινομένων κοινωνικής παθογένειας υπηρετούν το κοινωνικό σύνολο, όχι μόνον τη γυναίκα. Αυτό το σκεπτικό αποτυπώνεται και στο πρόγραμμα που υλοποιούμε κατά την τρέχουσα Ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με κεντρικό άξονα «Γυναίκα και Οικονομία». Επιδιώκουμε να ανταποκριθούμε στη δύσκολη διεθνή οικονομική συγκυρία, στο βηματισμό μας ως χώρα για την ανάκαμψη της εθνικής οικονομίας και κοινωνίας, αλλά και στην αναπτυξιακή στοχοθεσία του στρατηγικού κειμένου «Ευρώπη 2020».
Το όραμα για μια Ευρώπη βιώσιμης ανάπτυξης, απασχόλησης και κοινωνικής συνοχής για να γίνει πραγματικότητα χρειάζεται πολιτικές συνειδητής αλληλεγγύης: ανάμεσα σε κράτη-μέλη, βορρά και νότο, κέντρο και περιφέρεια, ηπειρωτικές και νησιωτικές περιοχές, γλωσσικές, πολιτισμικές και εθνοτικές ομάδες, γενεές και φύλα.
Αυτός ο στόχος όμως χρειάζεται πολιτική ενδυνάμωση της κοινωνικής βάσης, ανδρών και γυναικών. Για το λόγο αυτό, σήμερα στην Ελλάδα υλοποιούμε μια εκστρατεία ευαισθητοποίησης με τίτλο «Περισσότερες Ελληνίδες στο Ευρωκοινοβούλιο. Ισχυρότερη Εκπροσώπηση της Ελλάδας στην Ευρώπη». Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας που καταβάλλουμε για την ισόρροπη ανάδειξη υποψηφίων και των δύο φύλων, σε όλα τα κέντρα αποφάσεων, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Ζητούμε από όλη την κοινωνία, γυναίκες και άνδρες, να επιλέξουν περισσότερες γυναίκες που θα εκτεθούν στις ερχόμενες εκλογικές διαδικασίες, σε μια περίοδο κρίσιμη για τη χώρα μας αλλά και για την τύχη ολόκληρης της Ευρώπης.
Πιστεύουμε ότι το 2014 θα είναι μια καλή χρονιά για την Ευρώπη, αλλά και για την Ελλάδα, καθώς έχουν ήδη τεθεί τα θεμέλια δημοσιονομικής και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Στη δύσκολη πορεία για ένα βιώσιμο μέλλον, η Ευρώπη δεν πρέπει να αφήσει πίσω τις γυναίκες της.
Γιατί η ανισότητα έχει κόστος, για όλους μας.
* Άρθρο της Βάσως Κόλλια, Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων (Υπουργείο Εσωτερικών) στην εφημερίδα New Europe.
http://tvkosmos.gr/article.asp?newsid=2159354#.UwHFomJ_ujg
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου