... 1 στις 3 γυναίκες κάποια στιγμή στη ζωή της θα αντιμετωπίσει σωματική, ψυχολογική ή σεξουαλική βία από τον σύντροφό της-1 στις 5 γυναίκες θα πέσει θύμα βιασμού ή απόπειρας βιασμού-Δεν είσαι η Μόνη...Δεν είσαι Μόνη....-24ωρη Γραμμή SOS 15900- Συμβουλευτικό Κέντρο Υποστήριξης Γυναικών Θυμάτων Βίας Δήμου Θηβαίων

Δευτέρα, 11 Απριλίου 2016

Οι Ιρανές δεν το βάζουν κάτω

Επιμέλεια: Βασίλης Παπακριβόπουλος

Ο σεβασμός της συμφωνίας για τη μη εξάπλωση των πυρηνικών εκ μέρους του Ιράν έχει αποτέλεσμα τη σταδιακή άρση των κυρώσεων. Οι γυναίκες, οι οποίες παρακολουθούν με μεγάλη προσοχή τις αλλαγές, συνεχίζουν να καταλαμβάνουν μια ολοένα σημαντικότερη θέση στην Ισλαμική Δημοκρατία και μετράνε τον δρόμο που τους απομένει ακόμα να διανύσουν.

Της ειδικής απεσταλμένης μας Florence Beaugé*

Μια παρέα έφηβες μπαίνει γελώντας στον συρμό και, ελλείψει ελεύθερων θέσεων, κάθεται κατάχαμα. Καθώς το βαγόνι τραντάζεται, οι μαντήλες τους γλιστράνε στους ώμους τους αποκαλύπτοντας τα μαλλιά τους. Δεν τις νοιάζει όμως: στο βαγόνι υπάρχουν μονάχα γυναίκες επιβάτες. Στο μετρό της Τεχεράνης, που εγκαινιάστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990, τα πρώτα και τα τελευταία βαγόνια κάθε συρμού προορίζονται αποκλειστικά για τις γυναίκες. Κι όπως λένε οι κοπέλες, «τα προτιμάνε για να έχουν την ησυχία τους». Η ατμόσφαιρα είναι χαλαρή. Τα υπόλοιπα βαγόνια είναι μεικτά. Τα ζευγαράκια κρατιούνται χεράκι χεράκι δίχως να υπάρχει πρόβλημα.
Μοντέρνο και καθαρό, το μετρό της Τεχεράνης είναι το μοναδικό μεταφορικό μέσο που σου δίνει τη δυνατότητα να ξεφύγεις από τα μποτιλιαρίσματα και τη ρύπανση. Για την ώρα, λειτουργούν πέντε γραμμές. Οι σταθμοί φέρουν ονόματα «μαρτύρων» του πολέμου με το Ιράκ (1980-1988). Έχουν περάσει είκοσι επτά χρόνια από το τέλος του πολέμου που προκάλεσε περίπου μισό εκατομμύριο νεκρούς, αλλά το καθεστώς εξακολουθεί να κρατάει ζωντανή τη μνήμη αυτής της ιστορικής περιόδου.
Το μετρό μας δίνει μια χαρακτηριστική εικόνα των αντιφάσεων της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Δίπλα - δίπλα βλέπει κανείς πολύχρωμα κομψά γυναικεία ντυσίματα και ρούχα μουντά, πολυφορεμένα και φθαρμένα. Κατά μέσον όρο, για κάθε πέντε αυστηρά μαύρα τσαντόρ1 -τα οποία είναι υποχρεωτικά για τις γυναίκες δημοσίους υπαλλήλους- συναντάς δύο χρωματιστά. Πουθενά δεν βλέπεις πρόσωπα ολοκληρωτικά καλυμμένα με μπούρκα. Και ξαφνικά πέφτεις πάνω σε αναπάντεχες σκηνές: πλανόδιοι έμποροι προτείνουν στις επιβάτιδες σουτιέν, μικροσκοπικά κιλοτάκια, τσάντες...
Τριάντα έξι χρόνια μετά την ισλαμική επανάσταση, παρά τη νομοθεσία που τους αναγνωρίζει λιγότερα δικαιώματα, οι γυναίκες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο Ιράν. Καταφέρνουν να εισχωρήσουν σε όλους τους τομείς, παρά το γεγονός ότι εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση στις περισσότερες από τις ανώτατες θέσεις της δημόσιας διοίκησης. Λόγω ενός «χαντίθ» («λόγια») του Μωάμεθ -του οποίου ωστόσο η αυθεντικότητα αμφισβητείται- δεν έχουν τη δυνατότητα να ασκήσουν όλη την γκάμα των καθηκόντων του δικαστή. Ένα μέρος του κλήρου τούς αρνείται να ερμηνεύουν τα ιερά κείμενα, ακόμα κι αν ποτέ κατορθώσουν να φθάσουν στο αξίωμα του αγιατολάχ (του ανώτατου θρησκευτικού αξιώματος στον σιιτικό κλήρο).
Παρ' όλα αυτά, μπορούν να γίνουν αρχιτέκτονες, επιχειρηματίες, υπουργοί... Στο προηγούμενο Κοινοβούλιο υπήρχαν εννέα γυναίκες βουλευτές (όλες συντηρητικές), ενώ πρόσφατα διορίστηκε και η πρώτη γυναίκα πρέσβης: η Μαρζιέχ Αφκχάμ ανέλαβε τα καθήκοντά της στην πρεσβεία της Κουάλα Λουμπούρ τον Νοέμβριο του 2015. Όμως, τίποτε δεν είναι εύκολο: οι γυναίκες οφείλουν να δίνουν μεγάλες μάχες για να κατορθώσουν να επιβληθούν.
Για να παντρευτούν, να εργαστούν, να ταξιδέψουν, να ανοίξουν έναν τραπεζικό λογαριασμό ή να κληρονομήσουν, οφείλουν να σεβαστούν άδικους νόμους και εξαρτώνται από την καλή θέληση του αρχηγού της οικογένειας. Για παράδειγμα, για να χωρίσει μια γυναίκα, οφείλει να αιτιολογήσει -αντίθετα από τον σύζυγό της- την απόφασή της και να περιμένει την άδεια του δικαστηρίου. Η επιμέλεια των παιδιών θα της ανατεθεί μέχρι την ηλικία των 2 ετών για τα αγόρια και των 7 για τα κορίτσια. Στη συνέχεια την επιμέλειά τους θα αναλάβει ο πατέρας τους, εκτός βέβαια από την περίπτωση που θα παραιτηθεί από αυτήν. Όσο για τη γονική εξουσία, αυτή ανήκει στον πατέρα, ακόμα και στην περίπτωση που τα παιδιά ζουν με τη μητέρα τους. «Για τον νόμο, ο άντρας είναι βασιλιάς» συνοψίζει η Αζαντέχ Κιάν, καθηγήτρια πολιτικής κοινωνιολογίας στο πανεπιστήμιο Paris-III.
Οι επίσημοι αριθμοί υποτιμούν τη δουλειά των γυναικών: σύμφωνα με αυτούς, μονάχα το 14% έχει κάποια απασχόληση. Στην πραγματικότητα, εάν συνυπολογιστούν η μαύρη εργασία και ο γεωργικός τομέας, το 20%-30% έχει μια τακτική απασχόληση. Ο αριθμός των γυναικών που αναζητούν μια θέση στην αγορά εργασίας αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς. Στα πανεπιστήμια το 60% των φοιτητών είναι κοπέλες. «Έχουν κερδίσει τη μάχη του πτυχίου και του μάστερ. Σύντομα θα κερδίσουν και τη μάχη του διδακτορικού» προβλέπει ο κοινωνικός ανθρωπολόγος Αμίρ Νικπέ. Κατά τη γνώμη του, οι Ιρανές βρίσκονται σχεδόν στην ίδια κατάσταση όπου βρίσκονταν οι Γαλλίδες τις δεκαετίες του 1940 και του 1950: πανταχού παρούσες στον δημόσιο χώρο, χωρίς όμως πραγματική εξουσία αν εξαιρέσει κανείς ελάχιστες περιπτώσεις, και συχνά στις χαμηλότερες βαθμίδες της οικονομικής πυραμίδας.
Κάθε χρόνο σημειώνουν νέες κατακτήσεις. «Το Ιράν είναι η χώρα που εκπαιδεύει τις περισσότερες γυναίκες πολιτικούς μηχανικούς» υπογραμμίζει η Κιάν υπενθυμίζοντας ταυτόχρονα ότι η πρώτη γυναίκα που κατέκτησε το Βραβείο Φιλντς (το αντίστοιχο του Βραβείου Νόμπελ για τα μαθηματικά) ήταν Ιρανή. Ο οικονομολόγος Τιερύ Κοβίλ αναφέρει ότι «στις νότιες επαρχίες και κυρίως στο Βαλουχιστάν όπου κυριαρχούν οι σουνίτες (το Ιράν είναι κατά 90% σιιτικό), κυριαρχεί και η αραβική κουλτούρα, η οποία είναι περισσότερο φαλλοκρατική. Εκεί συναντάμε και πολλές περιπτώσεις πολυγαμίας, ενώ στην υπόλοιπη χώρα οι Ιρανοί είναι μονογαμικοί. Ωστόσο, ακόμα και σε αυτές τις περιοχές, οι γυναίκες αποκτούν ολοένα σημαντικότερο ρόλο». Και η Κιάν επιβεβαιώνει: «Πρόκειται για μια εξέλιξη που αφορά το σύνολο της κοινωνίας. Η σημαντικότερη αλλαγή που συνέβη στο Ιράν είναι η συνειδητοποίηση ότι η εκπαίδευση είναι το μέσον το οποίο θα εξασφαλίσει την ανεξαρτησία».
Αν και συχνά αυτό το γεγονός παραγνωρίζεται, η εκπαίδευση των κοριτσιών είναι το κυριότερο κεκτημένο της ισλαμικής επανάστασης. Όπως εξηγεί η Σάρα Σαριάτι, κοινωνιολόγος των θρησκειών που διδάσκει στο πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, «παραδόξως οι παραδοσιακές οικογένειες την αποδέχτηκαν χωρίς να αντιδράσουν, επειδή ήταν έργο της Ισλαμικής Δημοκρατίας! Όταν πηγαίνω ακόμα και στα πιο απομονωμένα χωριά, οι άντρες μου λένε: 'Ο Αγιατολάχ Χομεϊνί έστειλε τις γυναίκες στο μέτωπο του πολέμου και τα κοριτσάκια στο σχολείο. Θα κάνω κι εγώ το ίδιο!'».
Η πρώτη συνέπεια αυτής της εξέλιξης ήταν ότι οι γυναίκες παντρεύονται σε μεγαλύτερη ηλικία. Επιπλέον, κάνουν κατά μέσον όρο δύο παιδιά, έναντι επτά κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών της ισλαμικής επανάστασης, που χαρακτηρίζονταν από μια πολιτική που προωθούσε την αύξηση των γεννήσεων. Κάθε τόσο οι αρχές υπενθυμίζουν ότι θα ήταν προτιμότερο να έχει η χώρα πληθυσμό 100 εκατομμύρια, αντί για τα σημερινά 78, ωστόσο οι Ιρανές αδιαφορούν.
«Ακόμα και κατά τη διακυβέρνηση από τον Αχμαντινετζάντ2 εμείς δεν είχαμε πισωγύρισμα. Συνεχίσαμε να προχωράμε, σαν αυτοκίνητο που τρέχει με σβηστά φώτα μέσα στη νύχτα» αστειεύεται η Σαχλά Σερκάτ, διευθύντρια του γυναικείου περιοδικού «Zanân Emrouz». Το περιοδικό της τιμωρήθηκε πρόσφατα με εξάμηνη απαγόρευση κυκλοφορίας επειδή είχε δημοσιεύσει αφιέρωμα σε ένα «καυτό» θέμα: Στην ελεύθερη συμβίωση.
Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, υπάρχουν στην Τεχεράνη αρκετές δεκάδες χιλιάδες άτομα που συμβιώνουν δίχως γάμο. Η ελεύθερη ένωση διαφέρει από τον «προσωρινό γάμο», ο οποίος επιτρέπεται μεν από τον σιιτισμό, αλλά παρόλα αυτά δεν θεωρείται σωστός και ελάχιστα εφαρμόζεται στο Ιράν. «Στο αφιέρωμά μας αποφύγαμε να πάρουμε θέση. Δεν παρακινήσαμε διόλου τις γυναίκες στην ελεύθερη συμβίωση, κάθε άλλο, τις προειδοποιήσαμε μάλιστα και για τους κινδύνους που διατρέχουν» μας εξηγεί η Σερκάτ. Όμως, οι συντηρητικοί διαμαρτυρήθηκαν και η ποινή δεν άργησε.
Όταν η διευθύντρια του «Zanân Emrouz» κλήθηκε να παρουσιαστεί ενώπιον της Δικαιοσύνης, κατηγορήθηκε ως «φεμινίστρια», όρος ο οποίος στο Ιράν αντιστοιχεί με πραγματική προσβολή. Στην υπεράσπισή της δήλωσε ότι το μόνο που κάνει το έντυπό της είναι να «αποτελεί την αντανάκλαση» την ιρανικής κοινωνίας. Μάταια. Όπως εξηγεί αναστενάζοντας, «το πρόβλημα είναι ότι οι θεσμοί και οι άντρες πιστεύουν ότι, εάν διεκδικήσουμε τα δικαιώματά μας, τότε θα παραμελήσουμε τον ρόλο μας ως μητέρα και συζύγων».
Το Art Up Man είναι ένα μοδάτο καφέ στο κέντρο της Τεχεράνης. Στην πρωτεύουσα υπάρχουν πολλά παρόμοια στέκια, στα οποία έρχονται οι νέοι για να «εκτονωθούν», όπως μας λέει μια φοιτήτρια της νομικής δείχνοντας το τσιγάρο που κρατάει. Αγόρια και κορίτσια συζητούν καθισμένοι στα τραπεζάκια, παίζοντας ταυτόχρονα με τα smartphone τους, με μουσική υπόκρουση τραγούδια του Έλβις Πρίσλεϊ.
Η Γιεγκανέχ Κ., φοιτήτρια στη σχολή μικροβιολογίας, με χείλη βαμμένα με έντονο κόκκινο κραγιόν και με μαύρο βερνίκι στα νύχια, δηλώνει μεγαλόφωνα ότι «δεν μπορεί να έχει κανείς εμπιστοσύνη στο καθεστώς» και ότι «τα πάντα πρέπει να αλλάξουν, αρχίζοντας από το όνομα 'Ισλαμική Δημοκρατία'». Αντιμετώπισε δε τις εκλογές που επρόκειτο να πραγματοποιηθούν στις 26 Φεβρουαρίου με έντονη περιφρόνηση: «Αλλού, μπορεί κανείς να επιλέξει τα άτομα που θα τον αντιπροσωπεύσουν. Εδώ όμως όχι. Υπάρχει πάντα κάποιος που έχει δικαίωμα λόγου σε οτιδήποτε μας 'καθοδηγεί'! Αν θέλετε τη γνώμη μου, μοιάζουμε με τη Βόρεια Κορέα!».
Οι δύο φίλοι της αντιδρούν έκπληκτοι. Ο Ραχίλ Χ., με πάνκ κόμμωση, διαμαρτύρεται: «Καθόλου! Εδώ ο κόσμος είναι ελεύθερος, παρά το γεγονός ότι το καθεστώς δίνει την εντύπωση αστυνομοκρατίας. Δεν έχουμε μεγάλη ελευθερία λόγου και ενδυματολογικές επιλογές, αλλά κατά τα άλλα κάνουμε ό,τι θέλουμε!» Η Σορός Τ., με τα γυαλιά ηλίου ψηλά στο κεφάλι για να συγκρατούν τη μαντήλα, παρεμβαίνει στη συζήτηση: «Δεν είναι αστείο πράγμα όλες αυτές οι απαγορεύσεις. Κάθε φορά που βγαίνω έξω, οι γονείς μου αρχίζουν: 'Πρόσεχε!'. Όχι δηλαδή ότι εγκρίνουν όλες αυτές τις απαγορεύσεις, αλλά κατά τη γνώμη τους πρέπει να λαμβάνει κανείς υπόψη τη γνώμη της κοινωνίας, του συστήματος». Κι αν κάτι εκνευρίζει περισσότερο από όλα τα άλλα αυτήν την κοπέλα, είναι το γεγονός ότι «εδώ όλος ο κόσμος παρατηρεί πάντα το τι κάνεις».
Για τις Ιρανές η μαντήλα κάθε άλλο παρά αποτελεί το σημαντικότερο πρόβλημα: «Την έχουμε συνηθίσει», λένε, πεπεισμένες ότι δεν αξίζει τον κόπο να ρισκάρει κανείς να εμπλακεί σε σοβαρά προβλήματα για κάτι που δεν είναι και τόσο σημαντικό. Η ανεργία, ο πληθωρισμός και οι εξετάσεις για την είσοδο στο πανεπιστήμιο τις απασχολούν περισσότερο.
Κάθε μέρα η Γιεγκανέχ διασκεδάζει με τις φίλες της παρακάμπτοντας τους κανόνες που επιβάλλει η εξουσία. Επιδίδονται σε ένα συνεχές παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι. Το καλοκαίρι φοράει σανδάλια που αφήνουν να φανεί ο αστράγαλός της και τα βαμμένα με έντονο χρώμα νύχια των ποδιών της, πράγμα αυστηρά απαγορευμένο. Τον χειμώνα φοράει ένα χοντρό καλσόν και μια κοντή φούστα. Αν σε αυτά προσθέσει και ψηλές μπότες, τότε διατρέχει τον κίνδυνο να την ανακαλέσει με αυστηρότητα στην τάξη η αστυνομία των ηθών που περιπολεί στις διασταυρώσεις και στα εμπορικά κέντρα των βορείων προαστίων της πρωτεύουσας όπου συχνάζει η «χρυσή νεολαία» της πόλης. «Ένα βράδυ με πήγαν στο τμήμα. Με φωτογράφισαν, πήραν τα στοιχεία μου και με προειδοποίησαν: 'Αν ξαναρχίσεις μέσα στο δίμηνο, τότε θα σε φακελώσουμε!'» μας διηγείται σκασμένη στα γέλια. Ονειρεύεται να ξεφύγει απ' όλη αυτή την ασφυκτική ατμόσφαιρα: με την πρώτη ευκαιρία θα φύγει για την Ευρώπη ή για την Αμερική.
Από την πλευρά της η Μπεχνάζ Σαφί διάλεξε «να μείνει και να δράσει». Μικροκαμωμένη, με μεγάλη θηλυκότητα και έντονο μακιγιάζ, η εικοσιεξάχρονη είναι η πρώτη γυναίκα που έλαβε την άδεια να ασχοληθεί επαγγελματικά με το άθλημα της μοτοσυκλέτας. Ενώ απαγορεύεται η είσοδος των γυναικών στο γήπεδο για να παρακολουθήσουν τα ματς όπου διαγωνίζονται αντρικές ποδοσφαιρικές ομάδες, έλαβε την άδεια να προπονείται στο γήπεδο Αζάντι της Τεχεράνης με τη χιλιάρα μοτοσυκλέτα της.
«Η Μπεχνάζ θάμπωσε όλον τον κόσμο!». Αυτός ήταν ο τίτλος μιας συντηρητικής εφημερίδας το περασμένο φθινόπωρο, όταν η Μπεχνάζ επέστρεψε από το Μιλάνο όπου ήταν η επίτιμη προσκεκλημένη σε μια συνάντηση μοτοσυκλετιστριών. Όμως, η νεαρή κοπέλα ξέρει πολύ καλά ότι τίποτε δεν είναι οριστικά δεδομένο, καθώς ανά πάσα στιγμή ένας συντηρητικός θρησκευτικός ηγέτης μπορεί να απαιτήσει να της απαγορευτεί να οδηγεί σαν άντρας μέσα σε ένα ανδρικό περιβάλλον. Εν τω μεταξύ, «ανοίγει τον δρόμο για τις γυναίκες», χωρίς απότομες ενέργειες, παραμένοντας μέσα στο πλαίσιο της νομιμότητας. «Είμαι υπερήφανη που είμαι Ιρανή» προσθέτει. Στο Καράτζ, το προάστιο της Τεχεράνης όπου μένει, κυκλοφορεί μερικές φορές με τη μοτοσικλέτα της. Όταν οι άντρες αντιλαμβάνονται ότι πρόκειται για κοπέλα, είτε κορνάρουν ενθαρρυντικά για να τη συγχαρούν είτε της φωνάζουν «Τράβα να βάλεις κανένα πλυντήριο!».
Τις παραμονές των εκλογών το κλίμα ήταν ιδιαίτερα βαρύ στην Τεχεράνη. Σχεδόν κάθε βράδυ ο Υπέρτατος Ηγέτης εμφανιζόταν στην τηλεόραση για να δώσει οδηγίες στον λαό. Του απηύθυνε δε προειδοποιήσεις να προσέξει «να μην μολυνθεί από τη Δύση». Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ συμβουλεύει τους Ιρανούς να «αποφεύγουν κάθε επαφή με τους ξένους». Μετά τη συμφωνία για τα πυρηνικά της χώρας, οι προειδοποιήσεις του Οδηγού των Πιστών και των ριζοσπαστών κληρικών έχουν πολλαπλασιαστεί.
Το γεγονός αποτελεί ένδειξη της ανησυχίας του ότι, λόγω της άρσης των κυρώσεων και του μελλοντικού ανοίγματος, η κατάσταση θα μπορούσε να ξεφύγει από τον έλεγχό τους. Πριν από μερικούς μήνες, ο σκληροπυρηνικός ογδονταεννιάχρονος Αγιατολάχ Αχμάντ Τζανατί, πρόεδρος του Συμβουλίου των Φυλάκων, προειδοποίησε ότι η συμφωνία για τα πυρηνικά δεν θα έπρεπε να ανοίξει τον δρόμο και για άλλες διεκδικήσεις: «Θα πρέπει να προσέξουμε μήπως αύριο τεθεί το ζήτημα των γυναικών και της ισότητας των φύλων!».
Ισχύει άραγε η ευρύτατα διαδεδομένη άποψη ότι η βίαιη καταστολή του «πράσινου κινήματος», που πυροδοτήθηκε από την αμφιλεγόμενη επανεκλογή του προέδρου Αχμαντινετζάντ το 2009, συνέτριψε κάθε ίχνος κινηματικής δράσης; Η Χαχτρουντί διαφωνεί: «Οι γυναίκες εξακολουθούν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, συνεχίζουν να μάχονται, παρ' όλες τις αντιστάσεις με τις οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες. Δεν το βάζουν κάτω!».
Υπογραμμίζει δε το γεγονός ότι παντού κάνουν την εμφάνισή τους μη κυβερνητικές οργανώσεις στημένες από γυναίκες. Πράγματι, στα προάστια της Τεχεράνης έκαναν την εμφάνισή τους -με τη σύμφωνη γνώμη της κυβέρνησης- χώροι υποδοχής για τα παιδιά του δρόμου, δομές για τους πάσχοντες από AIDS, καθώς και κέντρα απεξάρτησης για τους αλκοολικούς. Πρόκειται για μια σημαντική καμπή, καθώς μέχρι τώρα η εξουσία αρνιόταν την ύπαρξη του AIDS και του αλκοολισμού στη χώρα.
Αν και ο αγώνας των γυναικών συνεχίζεται, διεξάγεται με άτακτο τρόπο και συχνά σε ατομικό επίπεδο. Καθώς η προσοχή των περισσότερων Ιρανών γυναικών αναγκαστικά επικεντρώνεται στο πώς θα αντεπεξέλθουν στο πλήθος των προβλημάτων της καθημερινής ζωής, έχουν την τάση να ξεχνάνε την καταστολή την οποία υφίστανται ορισμένες μορφές που βρίσκονται στην πρωτοπορία της μάχης για τα δικαιώματά τους: η διαφωνούσα με το καθεστώς δικηγόρος Νασρίν Σοτουντέχ και η σκηνοθέτης Ραχστάν Μπανί Ετεμάντ που έχουν τεθεί υπό αυστηρή αστυνομική επιτήρηση ή η Ναργκές Μοχαμαντί, η ακτιβίστρια των ανθρώπινων δικαιωμάτων που καταδικάστηκε σε οκταετή φυλάκιση για «προπαγάνδα κατά του καθεστώτος».
«Δεν μπορούμε να εξηγήσουμε γιατί δεν είμαστε ευτυχισμένες» αναστενάζει μια σαραντάχρονη νοικοκυρά. Ας πούμε ότι λέγεται Φαράχ. «Φταίει η ατμόσφαιρα που επικρατεί. Αγαπάμε τη χώρα μας, όμως αυτό που μας λείπει είναι απλούστατα ο αέρας για να αναπνεύσουμε!». Στο Πανεπιστήμιο των Επιστημών και των Τεχνολογιών Ελμ-ο-Σανάτ, όπου σπουδάζει ο γιος της, από τα μεγάφωνα ξεχύνονται καθημερινά στίχοι του Κορανίου και ηθικοπλαστικές παραινέσεις. Για τους φοιτητές υπάρχουν αρκετές εβδομάδες εορτασμών: υπάρχει η εβδομάδα του πολέμου, η εβδομάδα των «μπασιτζί», η εβδομάδα των «μαρτύρων»... «Πρόκειται για πλύση εγκεφάλου! Τα έχουμε σκυλοβαρεθεί όλα αυτά!» φωνάζει εξαγριωμένη η Φαράχ.
Από την άλλη πλευρά η Μαχμπουμπέχ Τζαβίντ Πουρ δεν έχει κανέναν λόγο να παραπονιέται γι' αυτήν την ατμόσφαιρα διαρκούς πένθους. Είναι μπασιτζί («bassidji»), δηλαδή μέλος του Μπασίτζ, της «Δύναμης Κινητοποίησης της Αντίστασης» που ίδρυσε ο Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί. Οι εθελοντές αποτελούν κατά κάποιον τρόπο τις βοηθητικές δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης. Ο αριθμός τους υπολογίζεται στα δέκα εκατομμύρια. Απολαμβάνουν πλήθος προνομίων: υποτροφίες, θέσεις εργασίας, είσοδο στο πανεπιστήμιο.3 Ο πληθυσμός τούς φοβάται ή και τους αντιπαθεί, η μεσαία τάξη τους περιφρονεί.
Η Τζαβίντ Πουρ είναι μέλος της διοίκησης του τζαμιού Ιμάμ Ρεζά της Τεχεράνης. Η μαυροφορεμένη πενηντατετράχρονη γυναίκα με το αυστηρό ντύσιμο, μητέρα τριών παιδιών, είναι υπερήφανη για την ένταξή της στο Μπασίτζ. Θεωρεί ότι το λειτούργημά της αποτελεί μια «μορφή εφαρμογής του Ισλάμ». Η συμφωνία που υπέγραψε η χώρα για τα πυρηνικά δεν τη δυσαρεστεί. Ωστόσο, παραμένει καχύποπτη απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, γιατί θεωρεί ότι θα συνεχίσουν την εκστρατεία δυσφήμησης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αυτή τη φορά με πιο ύπουλο τρόπο. «Ευτυχώς τώρα έχουμε μάθει πολλά και είμαστε σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό σε θέση να αντισταθούμε στους ελιγμούς των Αμερικάνων». Προσθέτει δε όλο ευγνωμοσύνη: «Και ύστερα έχουμε τον Οδηγό, που μας διαφωτίζει και μας δείχνει τον δρόμο».
Η Φαράχ, η νοικοκυρά που δηλώνει άθεη, ανησυχεί γι' αυτό που αποκαλεί «θρησκευτικό αίσθημα του φαίνεσθαι». Το σημάδι στο μέτωπο που πολλοί άντρες αποκτούν από τις αμέτρητες γονυκλισίες της προσευχής (το μέτωπο οφείλει να ακουμπάει στο δάπεδο) ή που δημιουργούν οι ίδιοι για να φαίνονται ευλαβείς, το κομποσκοίνι που κρατούν επιδεικτικά στο χέρι, όλα αυτά την εξοργίζουν. «Είμαστε μια κοινωνία άρρωστη, στην οποία κυριαρχεί η αγωνία για το φαίνεσθαι κι η υποκρισία. Δεν ξέρω πού θα μας οδηγήσουν όλα αυτά».
Η απαισιοδοξία της επιβεβαιώνεται κατά παράδοξο τρόπο από τον εντυπωσιακά μεγάλο, απίστευτο αριθμό επεμβάσεων πλαστικής χειρουργικής στον οποίο υποβάλλονται οι Ιρανές: μύτη, στόμα, μήλα του προσώπου, οφρυακό τόξο... Πολύ συχνά, όταν η κόρη τους περάσει στο πανεπιστήμιο, οι γονείς της τής κάνουν δώρο μια ρινοπλαστική επέμβαση. Στην Τεχεράνη κάτω από τις μαντήλες ξεπροβάλλουν πεταχτές μυτούλες, πρόσωπα που θυμίζουν κούκλα Μπάρμπι και μάλιστα υπερβολικά μακιγιαρισμένα. Ωστόσο, μερικές φορές, το αποτέλεσμα των επεμβάσεων αποδεικνύεται καταστροφικό. Πού οφείλεται άραγε αυτό το φαινόμενο που έχει γνωρίσει εκρηκτική αύξηση κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε ή έξι ετών και αγγίζει όλα τα κοινωνικά στρώματα; Κανείς δεν μπορεί να το εξηγήσει. Να έχουν άραγε αποκτήσει οι γυναίκες εμμονή με το πρόσωπό τους επειδή τους απαγορεύεται να δείξουν το σώμα τους και τα μαλλιά τους;
Στο Κομ, την ιερή πόλη του Ιράν, αναπνέει κανείς καλύτερα απ' ό,τι στην Τεχεράνη. Εδώ δεν υπάρχει ρύπανση, αλλά ένα ξηρό κλίμα, το οποίο γίνεται αποπνικτικό το καλοκαίρι. Η πόλη του ενός εκατομμυρίου κατοίκων, που βρίσκεται σε απόσταση 150 χιλιομέτρων νοτιοδυτικά της πρωτεύουσας, αποτελεί το σημαντικότερο κέντρο θεολογικής εκπαίδευσης της χώρας (5.000 γυναίκες σπουδάζουν εδώ θεολογία) και σημαντικό τόπο προσκυνήματος.
Εδώ έχει ταφεί, μέσα σε ένα ωραίο και τεράστιο μαυσωλείο, η Φατίμα Μαζουμέχ, η αδελφή του 8ου σιίτη ιμάμη Ρεζά. Στις προσόψεις των κτηρίων, γιγάντιες τοιχογραφίες με το πορτρέτο του Αγιατολάχ Χομεϊνί υπενθυμίζουν ότι ο εμπνευστής της Ισλαμικής Επανάστασης πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του στην Κομ. Εδώ δεν θα συναντήσει κανείς χρώμα στα ρούχα των γυναικών. Όλες ανεξαιρέτως οι γυναίκες φοράνε τσαντόρ. Συχνά για τις μετακινήσεις τους ανεβαίνουν ως συνεπιβάτιδες στο μηχανάκι του συζύγου τους και το πέπλο τους ανεμίζει τριγύρω κάνοντας το μηχανάκι να φαντάζει σαν ιστιοφόρο.
Οι 80.000 γυναίκες που έχουν σπουδάσει θεολογία διαδίδουν τον λόγο του Θεού σε ολόκληρη τη χώρα. Η Φαρίντα Αλασβάντ έφθασε στο υψηλότερο επίπεδο θεολογικών σπουδών. Διδάσκει στο Κέντρο Έρευνας για την Οικογένεια και τις Γυναίκες σε φοιτητές και των δύο φύλων. Ήδη από τις πρώτες στιγμές της συζήτησής μας, μας υπογραμμίζει ότι «οι γυναίκες του Ιράν είναι πολύ διαφορετικές από εκείνες του υπόλοιπου αραβικού κόσμου. Αποδίδουμε μεγάλη σημασία στην ελευθερία μας. Αυτό οφείλεται στην ιρανική κουλτούρα και στον σιιτισμό». Όσο για το γεγονός ότι οι γυναίκες είναι υποχρεωμένες να φοράνε τη μαντήλα, διστάζει για μια στιγμή, καθώς προφανώς είναι εξοικειωμένη με παρόμοιες ερωτήσεις που μόνο φαινομενικά είναι αθώες. «Ένας στίχος του Κορανίου μας λέει: 'Να φοράτε μαντήλα'. Η μαντήλα προστατεύει τη γυναίκα». Τελικά, αναγκάζεται να παραδεχτεί: «Εάν εγκαταλείψουμε αυτόν τον κανόνα του Ισλάμ, τότε θα εγκαταλείψουμε και τους υπόλοιπους».
Μερικές φορές, η συντηρητική εξηντάχρονη γυναίκα ταξιδεύει στις Ηνωμένες Πολιτείες ή στην Ευρώπη για να συμμετάσχει σε θρησκευτικές διαλέξεις. Συχνά αισθάνεται «το αρνητικό βλέμμα των Δυτικών» και υποφέρει από αυτήν την κατάσταση, όπως και όλοι οι Ιρανοί. Κατά τη γνώμη της γι' αυτήν την έλλειψη κατανόησης ευθύνονται τα μέσα ενημέρωσης. Φοβάται δε μήπως η άρση των κυρώσεων, «την οποία επιθυμεί όλος ο πληθυσμός της χώρας, όπως και ο Οδηγός μας», οδηγήσει μακροπρόθεσμα στην υποδούλωση του Ιράν. Θεωρεί δε πολύ λυπηρό το γεγονός ότι «ναι μεν η Δύση θέλει πολύ να διεισδύσει στο Ιράν, αλλά αρνείται την αμοιβαιότητα». Εύχεται δε να διατηρήσει η χώρα της τις ιδιαιτερότητές της. «Η θρησκεία μάς δίνει μια κουλτούρα και ένα πλαίσιο. Η δική μας ελευθερία οφείλει να ασκείται μέσα στα πλαίσια που της καθορίζει το Κοράνι».
Η Ζαχρά Αμινμάζντ, επίσης απόφοιτος της σχολής ισλαμικού δικαίου και εκπαιδευτικός στην Κομ, είναι νεότερη, χαμογελαστή, με μεγάλη φυσικότητα, αλλά εξίσου σταθερή στις πεποιθήσεις της. Πιστεύει ότι ο χριστιανισμός και το Ισλάμ έχουν «πολλά κοινά στοιχεία» και θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι η «Δύση έχει μια τόσο κακή εικόνα για το Ισλάμ, ιδίως όσον αφορά τις γυναίκες». Κι αν κάτι την ανησυχεί περισσότερο από όλα, αυτός είναι ο δυτικού τύπου καταναλωτισμός που ονειρεύονται οι Ιρανές. Κατά τη γνώμη της, «αντί να περιμένουν τα πάντα από την άρση των κυρώσεων, καλά θα έκαναν να δουλεύουν περισσότερο».
Όσο κι αν την ενθουσιάζει η επιστροφή του Ιράν στην διεθνή πολιτική σκηνή, η Σανάζ Μινάι περιμένει κυρίως ένα πράγμα από αυτήν την εξέλιξη: «Να αποκατασταθεί η εικόνα του Ιράν. Να ξαναβρεί επιτέλους τη χαμένη του αξία». Η Μινάι αποτελεί πραγματικό σύμβολο επιτυχίας. Το προδίδει καταρχάς η εμφάνισή της: τζιν, ψηλοτάκουνες γόβες, ένα ελαφρύ φουλάρι στα μαλλιά. Έχει γράψει περισσότερα από είκοσι βιβλία για την ιρανική τέχνη και κουλτούρα, έχει δημιουργήσει το Culinary Club, μια σχολή που διδάσκει την τέχνη της δεξίωσης και της υποδοχής καλεσμένων και εκδίδει το «SanazSania», το γαστρονομικό περιοδικό με τις υψηλότερες πωλήσεις στη χώρα. Η άρση των κυρώσεων της ανοίγει απέραντες προοπτικές. Επιθυμεί να μετατρέψει το Ιράν σε «γαστρονομικό πόλο», ταυτόχρονα «μοδάτο και σικάτο»!
Τίποτε δεν φαίνεται επίσης να σταματάει μια άλλη επιτυχημένη επιχειρηματία, τη Φαρανάκ Ασκαρί. Τον Ιούνιο του 2013 η νεαρή γυναίκα ζούσε στο Λονδίνο, όπου μεγάλωσε, όταν άκουσε το κάλεσμα του νέου προέδρου Χασάν Ροχανί: «Ελάτε στο Ιράν!». Δύο μήνες αργότερα αποβιβαζόταν στην Τεχεράνη και ίδρυε το Toiran (To Iran, το Ιράν), μια εταιρεία παροχής υπηρεσιών σε πλούσιους τουρίστες και σε επιχειρηματίες. Παράλληλα δημιούργησε μια ιστοσελίδα στην οποία κατέγραψε όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες για πενήντα ιρανικές πόλεις. Η επιτυχία του εγχειρήματος υπήρξε αστραπιαία.
Μετά τη συμφωνία της 14ης Ιουλίου του 2015 οι κρατήσεις του Toiran διπλασιάζονται κάθε μήνα. Για την Ασκαρί ένα πράγμα επείγει: να αποκατασταθούν οι τραπεζικές συναλλαγές ανάμεσα στο Ιράν και στο εξωτερικό, οι οποίες είχαν απαγορευθεί τα τελευταία χρόνια λόγω των κυρώσεων. Τα έσοδα του Toiran, όπως και πολλών άλλων ιρανικών επιχειρήσεων, είναι μπλοκαρισμένα στο Ντουμπάι. «Έχουμε έλλειψη ρευστότητας. Για να τα βγάλουμε πέρα, αναγκαζόμαστε να καταφύγουμε στην ανταλλακτική οικονομία! Όμως, αυτό δεν είναι δυνατόν να διαρκέσει: οφείλουμε να βρούμε κεφάλαια, να επενδύσουμε...».
Παρά το γεγονός ότι η Σαχιντόχτ Μολαβερντί φημίζεται για το ότι δεν μασάει τα λόγια της, σήμερα καταφεύγει σε μια απόλυτα ξύλινη γλώσσα. Η πενηντάχρονη νομικός που ορίστηκε από τον πρόεδρο Ροχανί αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας αρμόδια για τα ζητήματα των γυναικών και της οικογένειας, είναι ιδιαίτερα προσεκτική στις διατυπώσεις της: «Πρέπει να υπάρξουν περισσότερες γυναίκες στη Βουλή», «Πρέπει να επιτρέψουμε την είσοδο των γυναικών σε όλες τις σφαίρες της εξουσίας». Καμία έξαρση, καμία έμφαση. Η στάση της είναι εύκολα κατανοητή: εν αναμονή των εκλογών της 26ης Φεβρουαρίου, την αναμενόμενη άρση των κυρώσεων αλλά και την κρίση που έχει ξεσπάσει με τη Σαουδική Αραβία, δεν μπορεί να επιτρέψει στον εαυτό της το παραμικρό στραβοπάτημα.
Δεδομένου δε ότι θεωρείται προσκείμενη στους μεταρρυθμιστές και φεμινίστρια, οι υπερσυντηρητικοί τη μισούν. Μια από τις εφημερίδες τους, η «Yalasarat», της οποίας η λειτουργία απαγορεύθηκε προσωρινά στις αρχές Ιανουαρίου, την εξύβριζε διαρκώς. Την κατηγορούσε μεταξύ άλλων ότι είναι εξοργιστικά επιεικής όσον αφορά το ζήτημα της ένδυσης των γυναικών και κυρίως ότι πρόσκειται στους κύκλους των γυναικών που διαφωνούν με το καθεστώς (αυτός ο χαρακτηρισμός ισοδυναμεί με το «πόρνη»).
Έχουν άραγε μετατραπεί οι γυναίκες σε κομβικό διακύβευμα στο Ιράν; Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία γι' αυτό. «Το καθεστώς τις φοβάται, καθώς αντιπροσωπεύουν τη μεγαλύτερη απειλή γι' αυτό» μας τονίζει ένας πανεπιστημιακός που επιθυμεί να διατηρήσει την ανωνυμία του. «Δεν γνωρίζει πώς να τους φερθεί, πώς να τις πολεμήσει, πώς να τις εμποδίσει να ανοίγουν διαρκώς νέα ρήγματα...». Και το ζήτημα της μαντήλας, το οποίο στην πραγματικότητα δεν έχει μεγάλη σημασία, έχει αποκτήσει συμβολική διάσταση. Κι όπως λένε οι γυναίκες θεολόγοι της Κομ, «αν ενδώσουμε σε αυτό το σημείο, τότε θα ενδώσουμε και στα υπόλοιπα»...


1 (Σ.τ.Μ.) Φαρδύ πέπλο που καλύπτει ολόκληρο το σώμα. Στα αστικά κέντρα οι γυναίκες της μεσαίας τάξης προτιμούν τα πολύ εφαρμοστά και μεσάτα παλτά και καμπαρντίνες.
2 Ο συντηρητικός Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ διετέλεσε πρόεδρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας από το 2005 ώς το 2013.
3 (Σ.τ.Μ.) Αυτή η παραστρατιωτική -αν και δίχως στολή- οργάνωση στρατολογεί κυρίως νέους και έφηβους από τα λαϊκά στρώματα. Πολλοί φτωχοί νέοι θεωρούν την ένταξή τους ως έναν τρόπο κοινωνικής και επαγγελματικής ανόδου, κυρίως μέσω του διορισμού στη δημόσια διοίκηση. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ισλαμική επανάσταση είχε δημιουργήσει ένα εξαιρετικά εκτεταμένο κοινωνικό κράτος που στηριζόταν σε έναν αναποτελεσματικό δημόσιο τομέα, το οποίο αποτελούσε ωστόσο σημαντικό παράγοντα κοινωνικής ανόδου για τα φτωχότερα στρώματα, ενώ από την άλλη πλευρά μεγάλο μέρος των φιλελεύθερων μεσαίων στρωμάτων δημιουργήθηκαν από τις ιδιωτικοποιήσεις και την εφαρμογή νεοφιλελεύθερων πολιτικών, με αποτέλεσμα να πολλαπλασιάζονται τα ρήγματα στην ιρανική κοινωνία. Βλέπε χαρακτηριστικά Ramine Motamed-Nejad, «Ασφυκτική η κυριαρχία του χρήματος στο Ιράν», http://monde-diplomatique.gr/?p=1232
4 Συγγραφέας, μεταξύ άλλων, του «Iran, les rives de sang» (Seuil, Collection «Points», Παρίσι, 2001) και του «A mon retour d'Iran» (Seuil, 2008).

Μια χώρα μπλοκαρισμένη
Καθώς η οικονομία της χώρας έχει γονατίσει από τις διεθνείς κυρώσεις που της έχουν επιβληθεί κατά τη διάρκεια της τελευταίας δωδεκαετίας, αλλά και από την κακοδιαχείριση του δημόσιου χρήματος και την κατάρρευση της τιμής του πετρελαίου, ο πληθυσμός του Ιράν έχει οδηγηθεί στα όριά του. Εάν βελτιωνόταν η κατάσταση της οικονομίας, θα ήταν σχεδόν διατεθειμένος να ξεχάσει την έλλειψη ελευθερίας και τις παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων, τις διαρκείς εκτελέσεις καταδικασμένων σε θάνατο (σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, ο αριθμός τους την περίοδο Ιανουαρίου - Νοεμβρίου 2015 ανήλθε στους 830), τη φίμωση του Τύπου και τον ασφυκτικό έλεγχο των θεσμών.
Αν και το επίσημο ποσοστό ανεργίας ανέρχεται στο 19%, στην πραγματικότητα υπερβαίνει το 30%. Μετά τη σημαντική ύφεση της περιόδου 2012-2013 (-7% και -2%), η πρόσκαιρη βελτίωση που ακολούθησε την εκλογή του προέδρου Ροχανί, το 2013, δεν έγινε δυνατόν να διατηρηθεί το 2015 (-3%). Η σταδιακή άρση των κυρώσεων δημιουργεί ελπίδες για ανάπτυξη 3% το 2016. Ωστόσο, η ανάκαμψη μπορεί να αποδειχθεί δυσκολότερη υπόθεση απ' όσο προβλέπεται. Πρέπει να δημιουργηθούν ξανά τα δίκτυα, να βρεθούν κεφάλαια, να ανακάμψει το τραπεζικό σύστημα, με λίγα λόγια να ξαναρχίσει να λειτουργεί μια μπλοκαρισμένη χώρα, αλλά και να διαφοροποιηθεί η οικονομία της: από το πετρέλαιο προέρχεται το 50% των εσόδων του προϋπολογισμού της χώρας, καθώς και το 80% των εξαγωγών της.
Tο έργο καθίσταται δυσκολότερο από το γεγονός ότι ένα τμήμα του κατεστημένου έχει επωφεληθεί από τις κυρώσεις και σκοπεύει να υπερασπιστεί τα προνόμιά του. Έχουν κάνει περιουσία χάρη στις εισαγωγές, στο λαθρεμπόριο, στην αγοραπωλησία συναλλάγματος στη μαύρη αγορά και στην κτηματαγορά. Οι πλούσιοι αποτελούν το 10% του πληθυσμού, ενώ τα μεσαία στρώματα ωθούνται προς τη φτώχεια, όπου συνωστίζονται ήδη μεγάλες μάζες του πληθυσμού.
Σύμφωνα με τον Σαΐντ Λεϊλάζ, πανεπιστημιακό οικονομολόγο προσκείμενο στους μεταρρυθμιστές, «κατά την τελευταία δεκαετία το εισόδημα του 70% του πληθυσμού καταβαραθρώθηκε. Η κατανάλωση τροφίμων μειώθηκε κατά 26%, η δε κατανάλωση γάλακτος κατά 50%». Ο πληθωρισμός, που είχε φτάσει στα ύψη, μειώθηκε κάπως, αν και ο κόσμος εξακολουθεί να κουβαλάει τσάντες ολόκληρες με ριάλ όταν βγαίνει για ψώνια.
Την επομένη της συμφωνίας άρχισε να πνέει άνεμος αισιοδοξίας στη χώρα, ο οποίος στη συνέχεια εξασθένησε κάπως. Όπως παρατηρούν στο Εμπορικό Επιμελητήριο της Τεχεράνης, «αν και οι ξένες αντιπροσωπείες διαδέχονται η μια την άλλη, βρισκόμαστε ακόμα στο στάδιο των δηλώσεων και των καλών προθέσεων». Ωστόσο, στον δρόμο, στους ξένους επιφυλάσσεται θερμή υποδοχή.
Στην κορυφή της εξουσίας οι εντάσεις είναι αισθητές. Ο Υπέρτατος Οδηγός Αγιατολάχ Χαμενεΐ δεν χάνει ευκαιρία για να υιοθετήσει διαμετρικά αντίθετες απόψεις από εκείνες του προέδρου Ροχανί και για να υπενθυμίσει ότι η άρση των κυρώσεων δεν συνεπάγεται και πολιτικό άνοιγμα. Υποστηρίζεται δε από ένα κίνημα υπερσυντηρητικών, τους «Ντελβαπασάν» («Ανήσυχοι»).
Αυτή ήταν η συγκυρία μέσα στην οποία διεξήχθησαν οι εκλογές της 26ης Φεβρουαρίου, όπου υπερίσχυσαν οι μεταρρυθμιστές, οι οποίες ενδέχεται -μακροπρόθεσμα- να επιφέρουν σημαντικές αλλαγές στο πολιτικό τοπίο της χώρας. Ειδικά όσον αφορά τη Συνέλευση των Ειδικών, η οποία έχει οκταετή θητεία, με αποστολή να συμβουλεύει τον Υπέρτατο Οδηγό και να υποδεικνύει τον διάδοχό του, η συντριπτική νίκη των μεταρρυθμιστών καθίσταται ακόμα πιο σημαντική από το γεγονός ότι η υγεία του εβδομηνταεξάχρονου Χαμενεΐ είναι κλονισμένη.
Μάλιστα, η νίκη τους αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία από το γεγονός ότι το Συμβούλιο των Φυλάκων (το οποίο βρίσκεται υπό τις διαταγές του Υπέρτατου Οδηγού) έχει λόγο στην επιλογή των υποψηφίων στις εκλογές. Όπως υπενθυμίζει ο Αλί Βαέζ, αναλυτής του International Crisis Group, «στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές απέρριψε το 60% των υποψηφίων, ενώ για τη Συνέλευση των Ειδικών το 70%. Σε ορισμένες δε επαρχίες ο αριθμός των εγκεκριμένων υποψηφίων ήταν ίσος με τον αριθμό των εδρών».

Ασφυκτική η κυριαρχία του χρήματος στο Ιράν*
Η ιδιωτικοποίηση συνέβαλε στον πλουτισμό ορισμένων, ενώ εξέθεσε μεγάλο τμήμα των εργαζομένων στην ανεργία, καθώς και σε μια ολοένα περισσότερο επισφαλή κατάσταση, καθώς οι ιδιοκτήτες των ιδιωτικοποιημένων επιχειρήσεων πούλησαν τον εξοπλισμό των επιχειρήσεών τους και στη συνέχεια κήρυξαν πτώχευση ή άρχισαν να μην καταβάλλουν τους οφειλόμενους μισθούς ή προχώρησαν, απλούστατα, σε απολύσεις. Όσο για τον πληθωρισμό, ακολούθησε μια πορεία που θυμίζει τη δεκαετία του 1990: σύμφωνα με τις επίσημες πηγές, το 2008 ανερχόταν στο 25% (σύμφωνα με άλλες εκτιμήσεις ξεπέρασε το 50%), ενώ το πρώτο τρίμηνο του 2009 οι αρχές δήλωσαν ότι ξεπέρασε το 60%.
Από τον Σεπτέμβριο του 2005, όταν η κυβέρνηση βρέθηκε αντιμέτωπη με την ολοένα και μεγαλύτερη μείωση των πραγματικών εισοδημάτων των φτωχότερων στρωμάτων του πληθυσμού και της μεσαίας τάξης, επικέντρωσε το οικονομικό της πρόγραμμα στην αναδιανομή της πίστωσης, ώστε να στηριχθεί η εγχώρια κατανάλωση και να έχουν τη δυνατότητα οι επιχειρήσεις να διαθέσουν τα προϊόντα τους στην εσωτερική αγορά. Ο κατάλογος των διάφορων μορφών δανείων που χορηγούνται με την εγγύηση του κράτους αντικατοπτρίζει το εύρος της πολιτικής που εφαρμόστηκε: δάνεια σε συνταξιούχους, φοιτητικά, αγροτικά, γάμου, στεγαστικά...
Όμως, εδώ και περισσότερο από είκοσι χρόνια, ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας είναι βυθισμένο στην υπερχρέωση λόγω της διαρκούς μείωσης του πραγματικού εισοδήματός του και της αδυναμίας αποπληρωμής. Η «καταδίκη λόγω χρεών» αποτελεί την καλύτερη απόδειξη για την αισθητή αύξηση του φαινομένου: 12.000 άτομα βρίσκονται σήμερα στη φυλακή -κατά τη διάρκεια της περασμένης δεκαετίας φυλακίστηκαν για τον ίδιο λόγο άλλα 20.000 άτομα! Τη στιγμή που οι αρχές αδυνατούν να εισπράξουν τα ποσά που οφείλουν οι επιχειρηματικοί όμιλοι, οι ποινές έρχονται σε απόλυτη αντίθεση με τα ιδεώδη περί ισότητας που πρόβαλε η επανάσταση του 1979.
* Απόσπασμα από το κείμενο «Ασφυκτική η κυριαρχία του χρήματος στο Ιράν», του οικονομολόγου Ramine Motamed-Nejad, «Le Monde diplomatique», Ιούνιος 2009, http://monde-diplomatique.gr/?p=1232

* Η Florence Beaugé είναι δημοσιογράφος

Δεν υπάρχουν σχόλια: